To jeden z najbardziej żywotnych memów polskiej piłki. Rok 2016. Legia po dwudziestu latach przywraca Polsce Ligę Mistrzów. Przy Łazienkowskiej pojawiają się Real Madryt, Borussia Dortmund i Sporting. Jest 3:3 z Realem, absurdalne 4:8 w Dortmundzie, wygrana ze Sportingiem i awans do Ligi Europy. A gdzieś pomiędzy tym wszystkim rodzi się zdanie, które będzie wracało przez następną dekadę:
„Teraz Legia odjedzie całej lidze”. Albo: „Legia odjeżdżająca za hajs z Ligi Mistrzów”.
Dzisiaj używa się go głównie ironicznie. Trochę jak „polski klub buduje projekt na lata” albo „tym razem transfery były robione pod konkretny profil”. Wiadomo, że za chwilę coś wybuchnie.
Źródło: Wykop.pl. Było takich komentarzy tysiące w ostatnich 10 latach.
Tylko że z tym odjazdem Legii jest jeden problem. On częściowo naprawdę nastąpił.
Najpierw sprostujmy mem
Najzabawniejsze jest to, że Bogusław Leśnodorski już 26 sierpnia 2016 roku, chwilę po wyeliminowaniu Dundalk, został zapytany przez „Przegląd Sportowy”, czy pieniądze z Champions League sprawią, że Legia ucieknie konkurencji. Odpowiedział w zasadzie: bzdura.
Według ówczesnego prezesa dopiero pięć kolejnych sezonów w Lidze Mistrzów mogłoby wynieść klub na zupełnie inny poziom. I po latach trudno znaleźć lepszą diagnozę.
Bo jednorazowy awans nie jest modelem biznesowym. Jest wygraną na loterii, do której wcześniej przez kilka lat kupowałeś coraz droższe losy. A Legia wygrała naprawdę grubo.
UEFA wypłaciła jej 27,228 mln euro za Ligę Mistrzów i kolejne 788 tys. euro za wiosenny udział w Lidze Europy. Łącznie ponad 28 mln euro, czyli w ówczesnym przeliczeniu około 119 mln złotych. (tutaj trzeba podkreślić, że to było 10 lat temu!)
To był finansowy teleport. Raport EY szacował przychody Legii za sezon 2016/17 na około 281 mln złotych. Drugi Lech Poznań miał nieco ponad 75 mln. Późniejsze sprawozdanie samej Legii, liczone trochę inną metodą, wykazało 233,2 mln zł przychodów z działalności podstawowej i 65,8 mln zł zysku netto.
Niezależnie więc od metodologii: finansowo Legia faktycznie znajdowała się w innej lidze.
A sportowo? Tutaj mem zaczyna oszukiwać
Przyjęło się mówić, że Legia dostała pieniądze z Champions League i kompletnie nic z tego nie wynikło. No nie. Od sezonu 2016/17 do 2020/21 Legia zdobyła cztery mistrzostwa Polski w pięciu sezonach.
Mistrzostwo 2017. Mistrzostwo 2018. Piast przerwał serię w 2019. Potem Legia znów wygrała ligę w 2020 i 2021. Jeśli cztery tytuły w pięć lat nie są dominacją, to co nią jest?
Tyle że nie był to odjazd w stylu Bayernu, Salzburga czy Dinama Zagrzeb, gdzie pieniądz zaczyna produkować kolejny pieniądz. Legia zdobywała trofea, ale nie stworzyła przewagi, która działała niezależnie od kolejnego trenera, okna transferowego i wyniku jednego dwumeczu w lipcu.
Najdroższy błąd: pomylić premię ze stałą pensją
Pieniądze z Ligi Mistrzów są zdradliwe. Dostajesz 100 milionów więcej, więc możesz kupić lepszych zawodników. Ale lepszy zawodnik nie kosztuje cię tylko dwa miliony euro odstępnego. Dostaje wysoką pensję przez trzy lata. Jego agent dostaje prowizję. Dotychczasowi liderzy patrzą na nowy kontrakt i też chcą podwyżkę.
Mecz Realu z Legią w 2016 roku. Źródło: Wikipedia Commons
Jednorazowy przychód bardzo łatwo zamienia się więc w stałe koszty. W Legii było to widać błyskawicznie. Według raportu EY wynagrodzenia zawodników wzrosły z około 31,6 mln zł w 2015 roku do ponad 60 mln zł w sezonie 2016/17.
Potem robiło się jeszcze drożej. W sezonie 2017/18 koszty wynagrodzeń sięgały już ponad 80 mln zł. A Champions League nie wróciła.
Przychody Legii z praw telewizyjnych spadły w ciągu roku ze 132,9 mln do 28,9 mln zł. Sezon 2017/18 zakończył się stratą netto przekraczającą 44 mln zł.
To jest właściwie cała historia „odjazdu” zamknięta w dwóch zdaniach. Przychód europejski zniknął. Europejski poziom kosztów został.
Najlepsza Legia zaczęła się rozpadać jeszcze zanim policzono wszystkie pieniądze
Jest też drugi element, o którym „mem” zazwyczaj zapomina. Legia nie wykorzystała pieniędzy z LM po prostu do zatrzymania drużyny z LM.
Już zimą odeszli Nemanja Nikolić, Aleksandar Prijović i Bartosz Bereszyński. Po sezonie klub stracił Vadisa Odjidję-Ofoe, najlepszego piłkarza Ekstraklasy i zawodnika, który chwilami wyglądał tak, jakby ktoś pomylił ligi przy wpisywaniu go do systemu.
Oczywiście były powody. Nikolić miał swoje lata i dostał ofertę z MLS. Prijović chciał odejść. Vadis również naciskał na transfer. Nie da się prowadzić klubu na zasadzie „nikogo nigdy nie sprzedajemy”.
Problem polegał na czym innym: trafność zastępstw zaczęła spadać.
Tomas Necid miał być napastnikiem z poważnym europejskim CV. Daniel Chima Chukwu przychodził jako zawodnik, który ma dać jakość od razu. Obaj kosztowali sporo w utrzymaniu i obaj zostawili po sobie głównie pytanie, jak klub mający właśnie największe możliwości finansowe w historii doszedł akurat do takich nazwisk.
Artur Jędrzejczyk dostał z kolei kontrakt, który ustanawiał w Polsce zupełnie nowy poziom płacowy. I tutaj zaczyna działać efekt domina. Jeden przepłacony kontrakt nie rozwala klubu. Ale staje się punktem odniesienia przy następnych negocjacjach.
Nagle nie płacisz dużo jednemu piłkarzowi. Nagle jesteś klubem, który płaci dużo.
W najważniejszym momencie właściciele zaczęli walczyć między sobą
W momencie największego sukcesu w najnowszej historii Legii trwał konflikt właścicielski pomiędzy Dariuszem Mioduskim, Bogusławem Leśnodorskim i Maciejem Wandzlem. W marcu 2017 roku Mioduski odkupił udziały wspólników i został samodzielnym właścicielem klubu.
Czyli dokładnie wtedy, gdy Legia powinna usiąść, zamknąć drzwi i ustalić jeden plan na następne pięć lat, zmienił się ośrodek władzy, filozofia zarządzania i ludzie podejmujący decyzje. Chwilę później zaczęła się karuzela.
Besnik Hasi. Jacek Magiera. Romeo Jozak. Dean Klafurić. Ricardo Sá Pinto. Aleksandar Vuković. Czesław Michniewicz. Marek Gołębiewski.
Osiem nazwisk prowadzących Legię od 2016 do końcówki 2021 roku, nie licząc kolejnych powrotów Vukovicia.
Trudno budować pięcioletnią przewagę, jeśli średnio co kilka miesięcy ktoś przychodzi z nowym pomysłem na pressing, transfery i ustawienie środka pola.
Astana i Sheriff były ważniejsze niż Real Madryt
Paradoksalnie najważniejszymi europejskimi meczami tej historii nie były 3:3 z Realem ani 4:8 w Dortmundzie. Były nimi dwumecze z Astaną i Sheriffem Tyraspol w 2017 roku.
Legia odpadła z mistrzem Kazachstanu z eliminacji LM, a potem nie potrafiła przejść Sheriffa w walce o Ligę Europy. Klub zakładał w budżecie co najmniej fazę grupową LE.
Nagle nie było ani Champions League, ani Europa League. I wtedy system się zaciął. Bo prawdziwy „odjazd” powinien działać tak:
Liga Mistrzów daje pieniądze. Pieniądze wzmacniają kadrę i strukturę. Lepsza kadra ponownie wchodzi do Europy. Europa buduje współczynnik. Wyższy współczynnik ułatwia eliminacje. Kolejne pieniądze pozwalają kupować jeszcze lepiej i rozwijać akademię. Koło zaczyna kręcić się samo.
Legia zatrzymała się mniej więcej na drugim obrocie. Po 2016 roku czekała aż do 2021 na kolejny udział w fazie grupowej europejskich rozgrywek.
Nie, te pieniądze nie zostały po prostu „przepalone”
Byłoby jednak równie głupie twierdzić, że z tamtego okresu nie zostało nic. W 2020 roku otwarto Legia Training Center w Książenicach, projekt wart około 80 mln zł. Finansowanie było mieszane – środki własne, kredyt BGK i dotacje państwowe – więc nie można napisać, że ośrodek po prostu „zbudowano za pieniądze z Realu”.
Ale trudno też ignorować fakt, że stworzenie własnej infrastruktury treningowej było dokładnie tym „fundamentem”, o którym Leśnodorski mówił zaraz po awansie do Champions League. Legia zrobiła więc część tego, co miała zrobić.
Zbudowała infrastrukturę. Zdobyła cztery mistrzostwa w pięć lat. Rozwinęła markę. Sprzedawała zawodników za coraz większe pieniądze. Nie zbudowała tylko najważniejszego: powtarzalności sportowego procesu.
I dlatego ten mem jest świetny, ale historycznie trochę niesprawiedliwy
„Legia miała odjechać lidze” brzmi dzisiaj tak, jakby ktoś w Warszawie dostał 120 mln zł, kupił kilku przypadkowych piłkarzy, zgubił resztę pieniędzy za kanapą i trzy miesiące później obudził się na ósmym miejscu. Tak nie było.
Legia rzeczywiście dostała przewagę, rzeczywiście przez kilka lat wygrywała więcej niż wszyscy inni i rzeczywiście stała się finansowym hegemonem Ekstraklasy.
Nie potrafiła natomiast zamienić przewagi chwilowej w przewagę systemową.
I chyba właśnie tego Leśnodorski bał się w sierpniu 2016 roku, kiedy mówił o pięciu kolejnych sezonach w Champions League.
